Paul Valery’nin kendisi ve şiiriyle hesaplaşması

KAMİL EŞFAK BERKİ

Sanatta Mutlak kavramı, erken Antik periyotlarda, hayatta yerini almaya başlamış bir anlayış olmakla bakışların, zorlanma periyotlarında kendisine döndüğü görülen sarsılmaz, kesinci; sanatkarın özgüveni ile vereceği eser ortasındaki tanım gereği mevcut bağın yönete geldiği bir unsur, ileri bir evrede de bir Öğreti, mahiyeti almış anlayış çağdaş çağa gelinceye, egemenliğini sürdürüyordu.

İlkin Mimarîde idrâk edilmiştir. Ehramlar, sonraları ‘’pyramid’’ denilir olmuştur, h e r m söz kökünden gelmektedir. O denli bir vakte karşı dayanıklılık gösteren anıt-mezarlardır ki, son yüzyılların argümanlı kültürü Avrupa şimdi bir pyramid karşısında yaşamakta olduğu hayreti aşabilmiş değil. Yanı sıra, bir tarafta Aztek-Maya bir tarafta Hind mimarîsi de bu hayranlığı zorlamaktadır.

Sabit Fikir: Ya da Deniz Kıyısında İki AdamnPaul Valery nÇev. Hanife GüvennYKYn2022n160 sayfa

İkinci sanat, kanaatimce yontu sanatıdır. Tapınma ile direkt bağlı heykel ise mutlak anlayışının başka bir yüzü oluyor. İnsan vücudunda keşfedilen ve ismine Altın Oran denen sabitin heykeltraşın en büyük yardımcısı olduğunu kestirim etmek güç değil. İnsan vücudu deyince Fotoğraf sanatı da dışında değil. Grek heykelciliğinin bir tepe olarak, eski Mısıra çok borçlu olduğu, firavun heykellerinden aşikardır. Shpinx’in sır lisanı çözülebilmiş değil. İsmin etimolojisi de bilinemiyor.

Geometrik biçimlerde de sabit bedeller gizemlidir aslında. Matematik ile Şiir birbirleriyle sempati içersindedir denir. Bana kalırsa Şiir sanatındaki sehl-i mümteni, kelam ve mananın itiraz-kabul-etmez en son hudut başarısı da, Mutlak’ın ‘’yorumlanamaz’’ kusursuzluğuna bitişik bir olaydır.

20. YÜZYILIN BAŞINDA BAŞ GÖSTEREN DURAKSAMA

Fransız şiirinde, sanayi ihtilali karşısında yaşanan bir ‘’değerler şoku’’ tanımlanmak istenir… Absolutism’den Relativism’e geçildiğinde anlanmak istenmiştir. Düşüldüğü yargısı daha gerçek duruyor.

Lamartin’in şiirindeki o tam mutlak lezzet, örnekse: Göl şiiri’nden (çev. Sabri Esat Siyavuşgil) sonra Nerval, Baudelaire’de ruhî keşifler devam eder.

Rimbaud’da o dayanılmaz büyük dönüşüm; biçimde çözündürücü ancak özde Mutlak’ın kaynağının aranışı denebilir sürpriz; 20. yüzyıl yaklaşırken yeni nesillerin, deyiş yerindeyse bocalaması sahnesi…

Bir şairde Mutlak’tan yanalık devam eder: Paul Valery (1871-1945) Deniz Mezarlığı şiirinde doruğa çıkmış bir devam yaşatır. Sabri Esat Siyavuşgil’in nefis çevirisini okura öneririm. Valery Monsieur Teste, 1895; La Jeune Parq, 1917 kitaplarından sonra şiiri bırakır. Yıllar sonra Deniz Mezarlığı şiiri ile geri döner. Bu ortada yazdığı düşünüşlerini, ‘’Defterler’’ (Chaiers) tutmaya devam etti; 5 kitaplık Variétés (Çeşitlemeler) isimli yapıtında topladı. Şairliğinin ötesinde, sanattan bilime, psikolojiden lisan konusuna dek pek çok alanda baş yoran Paul Valéry şiir sanatı üzerine görüşlerinde edebî tefekkürün Fransa’da son anıtsal klasik örneğini vermiştir diyebiliriz.

VALERY’NİN 1934’TEKİ İKİNCİ BASKIYA YAZDIĞI ÖNSÖZ

‘’Bu kitap aceleye geldi. Olduğu üzere sunuyoruz onu, yani durumdan esinlenerek ve büsbütün doğaçlama yazılmış bir yapıt olarak.’’

Büyük şairin yüksek bir üslûp ve ona pek yakışan bir tevazu ile sunduğu bu diyalog biçimli monologda aşağıdaki paragrafın beni sarstığını paylaşmak isterim: ‘’Zaman zihni sıkıştırınca, dışarıdan gelen bu baskı (acele etmek zorunda bırakılması) zihnin kendi kurallarını sürdürmesini engelliyor. Zihin yaratmış olduğu hoş örnekleri unutuyor, titizliğini bir kenara bırakıyor, en kısa yoldan, içindeki en küçük direnmelerle yükten kurtuluyor ve tesadüflere riayet ediyor. ‘’

Kısa bir sonu var: Valery, gençliğinden sonra uzun yıllar yaşadığı yazamamaya bir ışık düşürmüş: ‘’(…) başındaki düzensizliğin kabahatini, çok hür bir konuşmanın düzensizliğine vermeyi seçti; ve ‘’konuşur üzere yazmaya’’ karar vermek zorunda kaldı. ‘’. 1934.

Diyalog şairin Ben’i ile içindeki Tabip ortasında. Tıp olarak bir deneme kabul ediyor onu. Sayın Hanife Güven’in güzel çevirisiyle, eser sürükleyici bir okunmaya kavuşuyor: ‘’Absürd beni gözetliyordu.’’

Mutlak’a aşk ile bağlılık derecesinde bağlılıktan gelen ancak kabulü güç, karşıt bir çağın ortasında kalmış kudretli, mısra mimarîsine tutkun tahminen de Fransa’da son ‘’ulu’’ şairin, haiz olduğu estetik’in onuru uğrunda ruhunu-sansürsüzce-açışının tanıklığına çağrılıyoruz. Düşündürücü, şaşırtan, besleyici bir ifşalar, itiraflar, acılar akışı.

TÜRK ŞİİRİNE YANSIMALARI

Yahya Kemal ona dikkat edilmesini ister. 1900’lü yılların birinci neslinde Ahmet Hamdi Tanpınar, Necip Fazıl Kısakürek, Ahmet Muhip Dıranas, Cahit Sıtkı Tarancı ondan beslenmişlerdir. Tanpınar’ın görüşleri ufuk açıcıdır. Birinci ‘’Poetika’’ yazmış şairimiz Necip Fazıl, yapıtını onun Poetika’sını önemseyerek muharrir; kendi kişiliğini koruyarak kendi şiirinin ruhunu gözlemleyerek yapıtını.

Nihayet, Sezai Karakoç bu jenerasyonun şiirini Mutlakçı Ekol diye tesbit ederken Valery’ye de dikkat çekmiştir.

Yorum yapın

iskenderun escort, iskenderun escort, iskenderun escort, hatay escort, iskenderun escort, iskenderun escort, iskenderun escort, iskenderun escort, iskenderun escort, iskenderun escort, iskenderun escort, iskenderun escort, antakya escort, antakya escort, bursa escort, bursa escort, hatay escort, diyarbakır escort, diyarbakır escort, elazığ escort, elazığ escort, arsuz escort, arsuz escort, denizli escort, denizli escort, denizli escort, denizli escort, denizli escort, denizli escort, denizli escort, denizli escort, denizli escort, denizli escort, denizli escort, denizli escort, denizli escort, denizli escort, denizli escort, denizli escort, denizli escort, denizli escort, denizli escort, adana escort, adana escort, adana escort, adana escort, adana escort, malatya escort, malatya escort, eskişehir escort, eskişehir escort, manisa escort, izmit escort, izmit escort, izmit escort, izmit escort, izmit escort, izmit escort, izmit escort, izmit escort, izmit escort, ısparta escort, ankara escort, ankara escort, gaziantep escort, gaziantep escort, gaziantep escort, seks hikayeleri, erotik hikayeleri, erotik seks hikayeleri, sakarya escort, sakarya escort, sakarya escort,
bursa escort kocaeli escort izmit escort escort bursa ankara escort pendik escort tuzla escort
izmit escort kocaeli escort
istanbul escort avcılar escort
şişliescort, şişli escort bayan, şişli bayan escort, mecidiyeköy escort,
kocaeli escort escort bayan yahya kaptan escort darıca escort gebze escort gölcük escort izmit escort kocaeli escort bayan izmit escort bayan izmit sınırsız escort izmit eve gelen escort izmit anal yapan escort izmit otele gelen escort